Gdy otwierasz portal finansowy i sprawdzasz notowania złota, widzisz jedną prostą cyfrę – na przykład 2300 dolarów za uncję trojańską. Wydaje się, że gdzieś w świecie finansów istnieje jeden wielki ekran, na którym wyświetla się ta oficjalna, globalna stawka. W rzeczywistości sytuacja przypomina raczej gigantyczny targ, na którym handluje się w dwóch zupełnie różnych halach, a cena na tablicy jest wypadkową ciągłych negocjacji między kupującymi i sprzedającymi z całego świata.
Za tym jednym wskaźnikiem stoją dwie finansowe stolice: Londyn oraz Nowy Jork. To tam mieszają się interesy banków centralnych, funduszy inwestycyjnych, kopalni, rafinerii oraz fizycznych inwestorów. Jak dokładnie działa ten mechanizm i kto w tym duet ma decydujący głos?
Londyn: Serce handlu fizycznym kruszcem
Jeśli złoto ma swoją historyczną i fizyczną stolicę, jest nią bez wątpienia Londyn. To tutaj odbywa się handel typu OTC (Over-The-Counter), czyli bezpośrednio pomiędzy uczestnikami rynku, bez udziału centralnej giełdy parkietowej.
Londyński rynek nie przypomina klasycznej giełdy z maklerami krzyczącymi na parkiecie. Handel odbywa się poufnie, za pośrednictwem sieci banków komercyjnych i instytucji finansowych zrzeszonych w LBMA (London Bullion Market Association). Stowarzyszenie to ustala surowe standardy dotyczące czystości sztab (tzw. Good Delivery) oraz nadzoruje płynność transakcji.
Ciekawostką jest fakt, że ogromna część złota przypisywana do handlu w Londynie leży głęboko pod ziemią, w skarbcach Banku Anglii oraz prywatnych skarbcach komercyjnych pod ulicami miasta. Szacuje się, że w tutejszych bezpiecznikach spoczywa kilkaset tysięcy ton kruszcu. Gdy w Londynie dochodzi do transakcji, złoto bardzo rzadko opuszcza skarbiec – zmienia się jedynie wpis w księgach wieczystych i własność konkretnych sztab.
Jak powstaje cena spot (LBMA Gold Price)?
W Londynie ustalana jest tzw. cena spot, czyli cena za natychmiastową dostawę złota fizycznego. Dwa razy dziennie – o godzinie 10:30 i 15:00 czasu londyńskiego – odbywa się proces nazywany historycznie fixingiem, a obecnie oficjalną aukcją LBMA Gold Price.
Mechanizm tej aukcji jest w gruncie rzeczy prosto skonstruowany:
- Niezależny podmiot prowadzący aukcję proponuje cenę wywoławczą.
- Uczestnicy (główne banki bulionowe) zgłaszają, ile uncji chcą przy danej cenie kupić, a ile sprzedać.
- Jeśli popyt i podaż się nie zgadzają, cena jest korygowana w górę lub w dół.
- Proces powtarza się do momentu, w którym różnica między kupnem a sprzedażą spadnie poniżej ustalonego tolerowanego progu.
Tak wyznaczona cena staje się oficjalnym punktem odniesienia dla przemysłu jubilerskiego, kopalni, banków centralnych i mennic na całym świecie.
COMEX w Nowym Jorku: Królestwo papierowego złota
Podczas gdy Londyn rządzi rynkiem fizycznym, po drugiej stronie Atlantyku działa COMEX (część giełdy CME Group w Nowym Jorku). To amerykańskie centrum dowodzenia w zakresie kontraktów terminowych (futures).
Handel na COMEX różni się fundamentalnie od tego w Londynie. Tutaj nie kupuje się konkretnej sztabki leżącej w skarbcu, lecz standaryzowany kontrakt obiecujący dostawę 100 uncji złota w określonym momencie w przyszłości.
Większość inwestorów na COMEX – od funduszy hedge po inwestorów indywidualnych – wcale nie chce odebrać fizycznego kruszcu. Ich celem jest zarabianie na zmianach kursu. Z tego powodu zdecydowana większość kontraktów jest zamykana przed terminem wygaśnięcia poprzez rozliczenie gotówkowe. Handluje się tu zatem tzw. „papierowym złotem”.
Wolumen obrotu na COMEX jest ogromny. W ciągu jednego dnia na rynku kontraktów terminowych potrafi przelać się równowartość wielokrotnie przewyższająca roczne światowe wydobycie tego kruszcu z kopalni.
Spot vs Futures: Dlaczego ceny się różnią?
Otwierając wykresy, można zauważyć dwie bliskie, ale nieidentyczne wartości: cenę spot (z Londynu) oraz cenę futures (z Nowego Jorku). Skąd bierze się ta różnica?
Cena kontraktu terminowego uwzględnia tak zwany koszt przechowania (cost of carry). Jeśli kupujesz złoto z dostawą za trzy miesiące, cena musi uwzględniać:
- Koszt odsetek od kapitału (stopy procentowe).
- Koszty ubezpieczenia i magazynowania kruszcu przez ten czas.
Z tego powodu w normalnych warunkach rynkowych cena futures jest nieco wyższa niż cena spot. Sytuacja taka nazywana jest contango.
Jeśli jednak na rynku pojawia się gwałtowny, natychmiastowy popyt na fizyczny metal (np. w momencie wybuchu kryzysu geopolitycznego lub załamania systemu bankowego), cena spot może przewyższyć cenę kontraktów terminowych. Taki stan określa się mianem backwardation i sygnalizuje on, że inwestorzy wolą zapłacić więcej za możliwość posiadania fizycznego metalu „tu i teraz”.
Co się dzieje, gdy system się zacina? Lekcja z marca 2020 roku
Zazwyczaj mechanizmy arbitrażowe sprawiają, że różnica między COMEX a LBMA wynosi zaledwie ułamki procenta. Gdy cena w Nowym Jorku rośnie zbyt mocno względem Londynu, duzi gracze kupują taniej w Londynie, sprzedają drożej w Nowym Jorku i zgarniają bezryzykowy zysk, co natychmiast wyrównuje kursy.
Jednak w marcu 2020 roku, na początku pandemii COVID-19, ten precyzyjny mechanizm na chwilę się rozregulował.
Wstrzymanie lotów pasażerskich (którymi często przewozi się złoto w lukach bagażowych) oraz czasowe zamknięcie szwajcarskich rafinerii przekształcających duże 400-uncjowe sztaby londyńskie na mniejsze, 100-uncjowe sztaby wymagane przez COMEX, doprowadziły do paraliżu logistycznego. Banki obawiały się, że nie będą w stanie fizycznie dostarczyć kruszcu do skarbców w Nowym Jorku na czas rozliczenia kontraktów.
W efekcie rozjazd między ceną spot w Londynie a ceną futures na COMEX skoczył do niespotykanych wcześniej kilkudziesięciu dolarów na uncję. Był to dobitny dowód na to, że rynek papierowy i rynek fizyczny, choć połączone, są dwoma osobnymi bytami.
Kto więc naprawdę dyktuje warunki?
Odpowiedź na to pytanie nie jest jednoznaczna i zależy od perspektywy czasowej.
W perspektywie krótkoterminowej – z minuty na minutę – to COMEX i rynek futures głośniej dyktują ceny. Wynika to z gigantycznej płynności, szybkości handlu algorytmicznego oraz faktu, że amerykański rynek reaguje natychmiast na publikacje danych gospodarczych z USA, decyzje Rezerwy Federalnej czy wahania kursu dolara.
W perspektywie długoterminowej to jednak rynek fizyczny (LBMA oraz zakupy azjatyckie) wyznacza twarde dno dla cen. Jeśli cena papierowego złota spadnie zbyt nisko, popyt na fizyczny kruszec ze strony banków centralnych (np. z Chin, Indii czy Polski), branży jubilerskiej oraz inwestorów indywidualnych natychmiast wyczyszcza rynek z dostaw, zmuszając ceny do powrotu w górę.
Światowy kurs złota nie powstaje więc w jednym gabinecie ani na jednym ekranie. Jest wynikiem ciągłego przeciągania liny między amerykańskim rynkiem finansowym, który spekuluje na temat przyszłości, a londyńskimi i azjatyckimi skarbcami, które weryfikują realny popyt na fizyczny kruszec.




