Większość banknotów, które codziennie przewijają się przez nasze portfele, ma jedną podstawową cechę: pokazuje władców. Od Mieszka I po Zygmunta Starego – polskie pieniądze obiegowe od dekad budują poczucie historycznej ciągłości za pomocą królewskich portretów. Raz na jakiś czas Narodowy Bank Polski odchodzi jednak od tego schematu i oddaje głos sztuce, nauce lub przełomowym wydarzeniom. Właśnie tak stanie się na początku grudnia 2026 roku, kiedy do rąk kolekcjonerów trafi wyjątkowy zestaw: papierowe 20 złotych oraz srebrna dziesięciozłotówka poświęcone Józefowi Mehofferowi.
Zarządzenie Prezesa NBP opublikowane 10 listopada 2026 roku potwierdziło ostateczny termin premiery. Oba walory wejdą do obiegu 3 grudnia. Dla miłośników numizmatyki, historii sztuki i pięknego rzemiosła to jedna z najciekawszych pozycji w rocznym planie emisyjnym banku centralnego. W tym artykule sprawdzamy, dlaczego to właśnie twórca młodopolskich witraży znalazł się na banknocie, jakie parametry ma grudniowa emisja i jak historia polskiego pieniądza splata się z działalnością samego artysty.
Co dokładnie trafi do obiegu 3 grudnia 2026 roku?
Grudniowa propozycja Narodowego Banku Polskiego składa się z dwóch odrębnych, ale tematycznie powiązanych walorów kolekcjonerskich. Choć oba mają status prawnego środka płatniczego w Polsce, w praktyce niemal nikt nie zapłaci nimi za poranną kawę czy zakupy spożywcze. Ich wartość kolekcjonerska oraz cena emisyjna od samego początku znacznie przewyższają nominał wydrukowany lub wybity na powierzchni.
Zgodnie z opublikowanym zarządzeniem parametry emisji wyglądają następująco:
- Banknot kolekcjonerski o nominale 20 zł – wydrukowany w nakładzie do 60 000 sztuk.
- Moneta kolekcjonerska o nominale 10 zł – wybita ze srebra najwyższej próby (Ag 999) w nakładzie do 8 000 sztuk.
Zestawienie papierowego banknotu ze srebrną monetą w ramach jednego tematu to sprawdzona praktyka, po którą NBP sięga przy szczególnie ważnych rocznicach i postaciach. Różnica w nakładach jest tu bardzo wyraźna. Sześćdziesiąt tysięcy banknotów to pula, która pozwala stosunkowo szerokiemu gronu zbieraczy zdobyć swój egzemplarz w dniu premiery lub krótko po niej. Zupełnie inaczej wygląda sytuacja w przypadku srebrnej dziesięciozłotówki. Nakład ograniczony do zaledwie 8 tysięcy egzemplarzy sprawia, że moneta z góry staje się obiektem znacznie trudniej dostępnym na rynku pierwotnym.
Kim był Józef Mehoffer i dlaczego zasłużył na własny banknot?
Gdy pada hasło „Młoda Polska”, większość z nas odruchowo myśli o Stanisławie Wyspiańskim. Obaj artyści urodzili się w tym samym 1869 roku, przyjaźnili się od czasów szkolnych w Krakowie, studiowali u Jana Matejki i razem pracowali nad polichromiami w krakowskim kościele Mariackim. O ile jednak Wyspiański zapisał się w powszechnej świadomości przede wszystkim jako dramaturg i wizjoner teatru, o tyle Józef Mehoffer stał się niekwestionowanym mistrzem koloru, światła i dekoracyjności.
Mehoffer nie zamykał się w jednej dziedzinie. Malował portrety (w tym słynny „Dziwny ogród”, w którym zieleń sadu rozświetlają zawieszone w powietrzu japońskie lampiony i złota ważka), tworzył grafiki, projektował meble, tkaniny, okładki książek i scenografie. Prawdziwą międzynarodową sławę przyniosły mu jednak witraże. W 1895 roku, jako młody i mało znany twórca, wygrał międzynarodowy konkurs na projekt witraży do kolegiaty św. Mikołaja we Fryburgu w Szwajcarii. Praca nad tym cyklem zajęła mu ponad czterdzieści lat i na stałe wpisała go do historii europejskiej secesji.
Dla NBP wybór takiego bohatera ma głęboki sens z jeszcze jednego powodu. Dobre banknoty kolekcjonerskie to w gruncie rzeczy miniaturowe dzieła sztuki graficznej. Twórczość Mehoffera – pełna misternych ornamentów, roślinnych splotów, geometrycznych podziałów i odważnych zestawień barwnych – stanowi gotowy, niezwykle wdzięczny materiał dla projektantów zabezpieczeń i rytowników. Linie giloszowe, czyli skomplikowane siatki geometryczne chroniące banknot przed fałszerstwem, wizualnie korespondują z secesyjną miłością do detalu i płynnej kreski.
Mało znany rozdział: Mehoffer jako projektant prawdziwych banknotów
Mało kto pamięta, że umieszczenie Józefa Mehoffera na banknocie w 2026 roku ma wymiar niemal symbolicznego domknięcia historii. Ponad sto lat wcześniej artysta sam projektował polskie pieniądze. Nie były to jednak emisje kolekcjonerskie, lecz prawdziwe banknoty, które miały trafić do kieszeni obywateli odradzającego się państwa.
Na początku lat 20. XX wieku młoda II Rzeczpospolita zmagała się z gigantyczną hiperinflacją i chaosem walutowym. W obiegu funkcjonowała marka polska, której wartość spadała z dnia na dzień, a rząd przygotowywał się do wprowadzenia nowej, stabilnej waluty – złotego. Władze chciały, aby nowe pieniądze nie tylko miały solidne pokrycie w złocie, ale też wyglądały godnie i reprezentowały wysoki poziom artystyczny. Do współpracy zaproszono czołowych polskich twórców, w tym właśnie Józefa Mehoffera.
Artysta przygotował projekty banknotów o nominałach 100 i 500 złotych, datowane na 1919 rok, choć drukowane później na potrzeby planowanej reformy. Znalazły się na nich klasyczne motywy alegoryczne, postacie kobiece symbolizujące Polskę, rolnictwo i przemysł, a także bogata ornamentyka. Co ciekawe, banknoty te ostatecznie nie weszły do powszechnego obiegu w pierwotnym kształcie – reforma Władysława Grabskiego z 1924 roku wymusiła inne rozwiązania organizacyjne i wizerunkowe, a wydrukowane już arkusze w dużej mierze wycofano lub wykorzystano jako wzory i rezerwy. Mimo to projekty Mehoffera na trwałe zapisały się w historii polskiej grafiki użytkowej jako dowód na to, że pieniądz może być nośnikiem wysokiej kultury.
Dlaczego NBP emituje banknoty o niskich nominałach?
Osoby, które na co dzień nie śledzą rynku numizmatycznego, często dziwią się, widząc nowy banknot o nominale 20 złotych. W portfelach mamy przecież dokładnie taki sam nominał z wizerunkiem Bolesława Chrobrego, wprowadzony do obiegu w latach 90. i zmodernizowany dekadę temu. Po co więc drukować kolejną dwudziestozłotówkę?
W systemie emisji Narodowego Banku Polskiego istnieją dwa zupełnie różne światy:
- Pieniądz obiegowy – produkowany w milionach egzemplarzy przez Polską Wytwórnię Papierów Wartościowych (PWPW). Ma być trwały, łatwy do rozpoznania przez kasjerów i maszyny sortujące oraz odporny na zniszczenie. Tu liczy się funkcjonalność i jednolitość serii „Władcy polscy”.
- Pieniądz kolekcjonerski – wydawany okazjonalnie w ściśle limitowanych nakładach. Jego zadaniem jest upamiętnianie ważnych postaci, rocznic i zjawisk kulturowych. Nominał na takim banknocie ma charakter formalny i tradycyjny. Najczęściej jest to 10, 20 lub 50 złotych, choć zdarzają się wyjątki (jak słynny banknot 19-złotowy z Ignacym Janem Paderewskim z 2019 roku).
Pierwszy polski banknot kolekcjonerski ukazał się w 2006 roku i upamiętniał Jana Pawła II (nominał 50 zł). Od tamtej pory NBP wypuścił kilkanaście takich emisji. Wśród bohaterów znaleźli się między innymi Józef Piłsudski, Fryderyk Chopin, Maria Skłodowska-Curie, Mikołaj Kopernik czy Lech Kaczyński. Banknot z Józefem Mehofferem dołącza do tego elitarnego grona jako kolejny przykład waloru, w którym na pierwszy plan wysuwa się dziedzictwo kulturowe, a nie polityka czy wojskowość.
Zabezpieczenia i kunszt druku – co kryje papierowy walor?
Banknoty kolekcjonerskie to poligon doświadczalny dla grafików i technologów druku. Ponieważ nakład jest niewielki, a cena sprzedaży pozwala na pokrycie wyższych kosztów produkcji, Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych może zastosować rozwiązania, które przy masowym druku obiegowym byłyby zbyt drogie.
Choć szczegółowy opis każdego elementu graficznego poznajemy zawsze w folderze emisyjnym publikowanym tuż przed premierą, przy emisjach tej klasy standardem jest połączenie tradycyjnego stalorytu z nowoczesnymi technikami optycznymi. Staloryt to metoda druku wklęsłego, w której rysunek ręcznie lub maszynowo ryje się w stalowej płycie. Dzięki temu farba na gotowym banknocie jest wyraźnie wyczuwalna pod opuszkami palców – daje to charakterystyczną szorstkość portretu i napisów, której nie da się podrobić na domowej drukarce.
Do tego dochodzą zabezpieczenia widoczne pod światło oraz w promieniowaniu ultrafioletowym. Wielotonowe znaki wodne, nitki zabezpieczające z mikrodrukiem, farby zmienne optycznie (zmieniające barwę w zależności od kąta patrzenia) czy efekt kątowy sprawiają, że oglądanie takiego banknotu pod lupą przypomina odkrywanie ukrytych warstw obrazu. W przypadku emisji poświęconej mistrzowi witraży naturalnym kierunkiem projektowym jest wykorzystanie przejrzystych elementów lub gry światła, która nawiązuje do jego najsłynniejszych dzieł.
Jak wygląda zakup i na co zwrócić uwagę przed premierą?
Ogłoszenie zarządzenia NBP w listopadzie, na ponad trzy tygodnie przed datą emisji (3 grudnia 2026 r.), daje kolekcjonerom czas na przygotowanie się do zakupu. Warto pamiętać, że oba walory będą sprzedawane oddzielnie – nie trzeba kupować kompletu, choć wielu zbieraczy decyduje się na parę, traktując ją jako spójną całość.
Dystrybucja walorów kolekcjonerskich Narodowego Banku Polskiego odbywa się dwutorowo:
- Oddziały Okręgowe NBP – w dniu emisji w kasach oddziałów w miastach wojewódzkich ustawiają się kolejki chętnych. Obowiązują tam limity sprzedaży na jedną osobę, ustalane w zależności od wielkości nakładu i zainteresowania.
- Sklep internetowy Kolekcjoner – platforma online prowadzona przez NBP, gdzie sprzedaż rusza zazwyczaj o godzinie 8:00 w dniu emisji. Przy niskich nakładach, takich jak 8 tysięcy sztuk srebrnej monety 10 zł, pula internetowa potrafi wyczerpać się w ciągu kilkunastu minut.
Warto również pamiętać o kilku praktycznych zasadach obchodzenia się z nowymi emisjami. Banknoty kolekcjonerskie zawsze trafiają do nabywców w stanie bankowym, określanym w katalogach jako UNC (Uncirculated), zapakowane w ochronne etui z folderem informacyjnym. Nawet delikatne zagięcie rogu, ślad po spinaczu czy tłusty odcisk palca na papierze bawełnianym natychmiast obniżają wartość kolekcjonerską takiego egzemplarza. Z kolei srebrna moneta próby 999 jest wybita stemplem lustrzanym – jej tło ma idealnie gładką powierzchnię przypominającą lustro, a wypukły relief jest matowy. Nigdy nie należy wyjmować jej z plastikowego kapsla ochronnego gołymi rękami, ponieważ czyste srebro jest miękkie i niezwykle podatne na mikrorysy oraz śniedzenie.
Sztuka, która zostaje w portfelu na dłużej
Grudniowa emisja z Józefem Mehofferem to dobry przykład tego, jak współczesny bank centralny potrafi łączyć funkcję płatniczą z edukacją kulturalną. Zamiast kolejnej suchej lekcji historii dostajemy do ręki przedmiot zaprojektowany z dbałością o detal, który przypomina postać wybitnego twórcy Młodej Polski – człowieka, który sam przed laty próbował nadać polskim pieniądzom artystyczną formę.
Niezależnie od tego, czy ktoś traktuje numizmatykę jako pasję na lata, sposób na urozmaicenie domowej kolekcji, czy po prostu szuka niebanalnego prezentu pod choinkę na początku grudnia, zestaw z Mehofferem ma wszelkie dane ku temu, by stać się jednym z najciekawszych polskich wydawnictw kolekcjonerskich 2026 roku. Warto zapisać w kalendarzu datę 3 grudnia – zwłaszcza jeśli planujemy polowanie na znacznie rzadszą, srebrną dziesięciozłotówkę.




